Phần lớn các trường hợp ngủ hay giật mình chỉ là một phản ứng vô hại của hệ thần kinh trong giai đoạn chuyển tiếp giữa trạng thái thức và ngủ. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này xảy ra với tần suất dày đặc, làm gián đoạn giấc ngủ giữa đêm hoặc đi kèm với cảm giác nghẹt thở, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của một số vấn đề sức khỏe như hội chứng ngưng thở khi ngủ, trào ngược dạ dày hoặc rối loạn lo âu.
- Lý do chúng ta không nên ngủ lúc 5 giờ chiều là gì?
- Tại sao không nên để điện thoại đầu giường khi đi ngủ?
- Ngủ trùm chăn kín đầu có tốt cho giấc ngủ không?
Cố vấn chuyên môn TS. BS Nguyễn Thị Minh Thu- Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an
Hiện tượng ngủ hay giật mình là gì?
Khi một người bắt đầu nhắm mắt và thiu thiu ngủ (giai đoạn 1 của chu kỳ giấc ngủ), cơ thể sẽ tiến hành hạ thân nhiệt, làm chậm nhịp tim và giãn nở các bó cơ. Hiện tượng co giật đột ngột ở giai đoạn này được gọi là cơn giật cơ Hypnic. Xảy ra do sự mất đồng bộ ngắn hạn giữa não bộ và hệ cơ bắp.
Cụ thể, khi các cơ bắp thư giãn quá nhanh, vùng cấu trúc lưới trong não bộ bị nhầm lẫn rằng cơ thể đang rơi tự do. Để phản ứng lại, não bộ ngay lập tức phát ra một xung điện thần kinh truyền xuống các chi, ra lệnh cho cơ bắp co rút mạnh nhằm giữ thăng bằng.
Xung điện này tạo ra một cú giật mạnh, đôi khi kèm theo ảo giác hụt chân hoặc đang rơi từ trên cao xuống, khiến người ngủ bật tỉnh. Nếu ngủ hay giật mình chỉ diễn ra thỉnh thoảng ở giai đoạn đầu của giấc ngủ và không gây mệt mỏi vào sáng hôm sau, đây hoàn toàn là một cơ chế tự vệ sinh lý tự nhiên và không gây hại hệ vận động hay thần kinh.
Nguyên nhân ngủ hay giật mình
Mặc dù là phản ứng bình thường, nhưng tần suất xuất hiện của các cơn giật cơ này chịu tác động trực tiếp từ lối sống và trạng thái thần kinh hàng ngày. Những người có đặc thù sinh hoạt dưới đây thường gặp tình trạng ngủ hay giật mình nhiều hơn bình thường:
Căng thẳng thần kinh và lo âu kéo dài
Khi cơ thể chịu áp lực công việc hoặc đối mặt với các vấn đề tâm lý, nồng độ hormone cortisol và adrenaline trong máu sẽ duy trì ở mức cao. Các hormone này giữ cho hệ thần kinh trung ương luôn ở trạng thái cảnh giác cao độ.
Khi người bệnh đi ngủ, mặc dù thể chất đã mệt mỏi và bắt đầu muốn thư giãn nhưng não bộ vẫn tiếp tục hoạt động mạnh. Sự chênh lệch này làm tăng nguy cơ phát sinh tín hiệu thần kinh sai lệch, dẫn đến hiện tượng ngủ hay giật mình nhiều lần trước khi thực sự tiến vào giấc ngủ sâu.
Thiếu ngủ mãn tính
Nhịp sinh học bị rối loạn do làm ca kíp, thức khuya thường xuyên hoặc ngủ không đủ giấc sẽ gây ảnh hưởng đến về chu kỳ thức – ngủ. Khi một người bị thiếu ngủ kéo dài cố gắng để ngủ thì cuối cùng não bộ có xu hướng tiến thẳng vào các giai đoạn ngủ sâu một cách quá nhanh, trong khi cơ thể chưa kịp chuẩn bị. Sự ép buộc chuyển đổi trạng thái đột ngột này thường đi kèm với các phản xạ giật mình mạnh.
Vận động cường độ cao sát giờ ngủ
Tập luyện thể thao mang lại nhiều lợi ích cho hệ tim mạch, nhưng việc tập tạ nặng hoặc chạy bộ cường độ cao trong vòng 2 giờ trước khi ngủ lại gây phản tác dụng. Vận động mạnh làm tăng nhịp tim, tăng thân nhiệt và bơm nhiều oxy đến các bó cơ. Cơ bắp đang ở trạng thái kích thích sẽ rất khó để thư giãn ngay lập tức, từ đó dễ tạo ra các xung động co giật khi người tập bắt đầu nhắm mắt nghỉ ngơi.
Khi nào tình trạng giật mình khi ngủ cần chú ý?
Nếu tình trạng ngủ hay giật mình không chỉ xảy ra lúc thiu thiu ngủ mà liên tục xuất hiện giữa đêm, buộc người bệnh phải thức giấc hoàn toàn kèm theo cảm giác mệt mỏi, hoảng hốt, đây có thể là biểu hiện của các vấn đề sức khỏe khác:
Hội chứng ngưng thở khi ngủ
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến người bệnh đột ngột bật tỉnh giữa đêm. Đường thở của người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ này bị hẹp lại hoặc tắc nghẽn do các mô mềm ở vòm họng chùng xuống. Khi luồng khí bị chặn lại, nồng độ oxy trong máu giảm sút nhanh chóng. Người bệnh thường tỉnh giấc với biểu hiện thở hổn hển, ho sặc sụa, khô miệng và nhịp tim đập rất nhanh.
Trào ngược dạ dày thực quản
Tư thế nằm sấp làm mất đi trọng lực giữ acid ở lại dạ dày. Nếu van dạ dày hoạt động kém, dịch vị acid sẽ dễ dàng trào ngược lên thực quản và tràn vào thanh quản. Acid kích thích niêm mạc đường hô hấp, gây ra phản xạ ho sặc và co thắt thanh quản. Sự kích ứng đột ngột này khiến người bệnh bị giật mình tỉnh giấc giữa đêm, thường đi kèm với cảm giác nóng rát ở vùng ngực và vị chua đắng trong miệng.
Hội chứng chân không yên
Hội chứng này là một rối loạn thần kinh đặc trưng bởi cảm giác bứt rứt, châm chích, tê rần rần ở hai chi dưới (đôi khi ở cả tay), xuất hiện chủ yếu vào buổi tối khi người bệnh nằm nghỉ. Cảm giác khó chịu này buộc người mắc hội chứng chân không yên phải liên tục cử động chân, xoay người hoặc đạp chân để giải tỏa.
Các cử động không tự chủ này làm gián đoạn nghiêm trọng quá trình đi vào giấc ngủ và gây ra tình trạng ngủ hay giật mình, giấc ngủ không sâu và khó chịu liên tục trong suốt cả đêm.
Cải thiện để có giấc ngủ liền mạch
Đối với các trường hợp giật mình tỉnh giấc do nguyên nhân sinh hoạt, việc thiết lập lại kỷ luật nghỉ ngơi và điều chỉnh thói quen hàng ngày là phương pháp hiệu quả cao nhất.
Không gian ngủ thoải mái
Trong khoảng thời gian trước khi đi ngủ nên ngừng hoàn toàn việc sử dụng thiết bị điện tử hay xem các nội dung có tính kích thích mạnh. Thay vào đó, việc đọc sách, nghe nhạc tần số thấp hoặc thực hành các bài tập hít thở sâu sẽ giúp hạ nhịp tim và giảm nồng độ cortisol trong máu, hạn chế tối đa nguy cơ ngủ hay giật mình.
Hạn chế chất kích thích
Người trưởng thành nên giới hạn lượng caffeine nạp vào cơ thể và đặc biệt nên ngừng sử dụng cà phê, trà xanh, nước tăng lực ít nhất 6 tiếng trước giờ đi ngủ. Đồng thời, hạn chế việc sử dụng đồ uống có cồn vào buổi tối vì cồn làm rối loạn chu kỳ ngủ, dễ gây ra hiện tượng thức giấc giữa chừng.
Duy trì lịch vận động khoa học
Cố gắng đi ngủ và thức dậy vào một khung giờ cố định mỗi ngày để đồng hồ sinh học hoạt động ổn định. Bên cạnh đó, nên chuyển các bài tập thể lực nặng sang buổi sáng hoặc buổi chiều. Nếu muốn vận động vào buổi tối, chỉ nên thực hiện các bài tập giãn cơ nhẹ nhàng hoặc yoga để hỗ trợ cơ bắp thư giãn, giảm nguy cơ co giật cơ khi nằm.
Nếu tình trạng giấc ngủ kém, trằn trọc nhiều giờ liền hoặc stress kéo dài khiến chất lượng giấc ngủ giảm sút, dẫn đến hiện tượng ngủ chập chờn và dễ bị giật mình bởi các tác động nhỏ, một số người có thể cân nhắc kết hợp thêm các sản phẩm hỗ trợ từ thảo dược.
Harman Tuệ Tĩnh là sản phẩm sử dụng một số thành phần thảo dược như Lạc tiên, Vông nem, Lá sen, Xuyên khung… Hỗ trợ thư giãn thần kinh, hoạt huyết, cải thiện tình trạng đau đầu, chóng mặt, giúp giảm bớt cảm giác bồn chồn và hỗ trợ cơ thể dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn.
Ngủ hay giật mình tỉnh giấc có thể là hệ quả của một lối sống nhiều áp lực, lạm dụng chất kích thích hoặc thiếu ngủ kéo dài. Việc thay đổi lịch trình sinh hoạt, tối ưu hóa môi trường nghỉ ngơi và thư giãn thần kinh đúng cách sẽ giúp cơ thể chuyển đổi trạng thái một cách thư giãn và tốt hơn.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.
