Không phải lúc nào giấc ngủ cũng diễn ra êm ả, rất nhiều người từng trải qua cảm giác sợ hãi khi tỉnh dậy giữa đêm: tâm trí hoàn toàn tỉnh táo nhưng chân tay không thể cử động, lồng ngực như bị đè nặng và cảm giác sợ hãi bao trùm. Hiện tượng này gọi là bóng đè.
- Xem điện thoại trong bóng tối tại sao không nên?
- Hiện tượng bóng đè khi ngủ trưa: Nguyên nhân và ảnh hưởng
- Bật chế độ máy bay khi ngủ: 5 Lợi ích có thể bạn chưa biết
Vậy thực chất hiện tượng bóng đè này là gì và tại sao nó lại xảy ra phổ biến đến vậy? Cùng cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh – PGS TS BS Phạm Hồng Vân đi sâu hơn vào bài viết dưới đây.
Bóng đè là gì?
Bóng đè là một dạng rối loạn giấc ngủ thuộc nhóm mất ngủ giả (các hiện tượng bất thường xảy ra khi ngủ). Đây là tình trạng mà người mắc phải bị mất khả năng kiểm soát cơ bắp tạm thời ngay khi vừa chợp mắt hoặc khi vừa thức dậy. Trong trạng thái này, ý thức của bạn vẫn hoạt động. Bạn có thể mở mắt, nhìn thấy không gian xung quanh, nghe thấy tiếng động, nhưng hoàn toàn không thể cử động tay chân hay phát ra âm thanh.
Giấc ngủ của con người được chia thành hai chu kỳ chính: NREM và REM. Giai đoạn REM là lúc các giấc mơ xuất hiện. Để bảo vệ cơ thể không cử động theo các giấc mơ (như chạy nhảy, đánh đấm), não bộ sẽ tiết ra các chất dẫn truyền thần kinh như glycine và GABA để ức chế các nơron vận động ở tủy sống. Điều này tạo ra trạng thái bất động tạm thời.
Hiện tượng bóng đè xảy ra khi có sự bất đồng bộ giữa não bộ và cơ thể. Não bộ của bạn thức dậy và lấy lại ý thức trước khi giai đoạn REM kết thúc, trong khi cơ thể vẫn đang chịu sự ức chế vận động. Kết quả là bạn đã tỉnh, nhưng khả năng điều khiển cơ bắp chưa được bật lại.
Dấu hiệu nhận biết khi bị bóng đè
Không chỉ đơn thuần là không thể cử động, hội chứng này còn đi kèm với nhiều triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật và tâm lý căng thẳng. Các dấu hiệu bao gồm:
- Bất động toàn thân: Đây là dấu hiệu cơ bản nhất khi người bệnh cảm thấy như bị trói chặt, không cử động được.
- Rối loạn hô hấp: Cảm giác tức ngực, khó thở, như có vật nặng đè lên lồng ngực. Sự hoảng loạn khiến bạn cố hít thở sâu nhưng không làm được, dẫn đến cảm giác ngạt thở.
- Tỉnh táo về nhận thức: Bạn hoàn toàn nhận biết được thời gian, không gian, thậm chí ghi nhớ chi tiết những gì xảy ra xung quanh.
- Ảo giác mãnh liệt: Đây là yếu tố khiến bóng đè trở nên đáng sợ.
Phân loại các ảo giác thường gặp
Ảo giác khi bị bóng đè không phải là vấn đề tâm linh mà là hệ quả của việc não bộ cố gắng giải thích các tín hiệu mâu thuẫn từ cơ thể trong trạng thái sợ hãi cao độ. Có ba nhóm ảo giác chính:
Nhóm ảo giác sự xuất hiện
Người bị bóng đè cảm nhận rõ ràng có sự hiện diện của một người lạ, một bóng đen hoặc một thế lực nguy hiểm đang ở trong phòng. Cảm giác này đi kèm với sự sợ hãi tột độ, nghe thấy tiếng bước chân, tiếng mở cửa hoặc tiếng thì thầm đe dọa.
Nhóm ảo giác đè nén
Đây là ảo giác liên quan đến xúc giác và cảm giác đau. Bệnh nhân cảm thấy như bị ai đó ngồi lên ngực, bóp cổ hoặc tấn công vật lý. Điều này giải thích cho thuật ngữ “bóng đè” trong dân gian là cảm giác bị đè nặng. Đây thực chất là sự diễn giải sai lệch của não bộ về tình trạng khó thở do liệt cơ hô hấp tạm thời.
Nhóm ảo giác vận động
Nhóm này ít mang màu sắc kinh dị hơn nhưng gây chóng mặt. Người bệnh có cảm giác mình đang bay lơ lửng, rơi tự do xuống vực sâu, hoặc linh hồn đang tách khỏi thể xác.
Tại sao nhiều người mắc phải bóng đè?
Rất nhiều bệnh nhân đặt câu hỏi tại sao họ lại rơi vào tình trạng này. Dưới đây là các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính:
Rối loạn giấc ngủ và thói quen sinh hoạt
Việc thiếu ngủ trầm trọng, ngủ không đủ giấc, hoặc lịch trình ngủ bị thay đổi liên tục (như làm việc theo ca, lệch múi giờ jet lag) sẽ làm gián đoạn chu kỳ REM. Khi chu kỳ này bị phân mảnh, nguy cơ não bộ thức dậy sai thời điểm sẽ tăng cao, dẫn đến bóng đè.
Tư thế ngủ
Người có thói quen nằm ngửa khi ngủ có tỷ lệ bị liệt thân khi ngủ cao hơn gấp nhiều lần so với nằm nghiêng. Tư thế ngủ như nằm ngửa dễ gây ra hiện tượng ngưng thở khi ngủ và lưỡi tụt xuống chèn ép đường thở, kích thích não bộ tỉnh dậy đột ngột trong khi cơ thể chưa sẵn sàng.
Các vấn đề về sức khỏe tâm thần
Những người chịu áp lực công việc lớn, bị stress kéo dài, rối loạn lo âu hoặc trầm cảm thường xuyên gặp phải tình trạng này. Đặc biệt, những người mắc Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) có tần suất gặp các cơn liệt thân kèm ác mộng rất cao.
Chứng ngủ rũ
Đây là một bệnh lý thần kinh mãn tính liên quan đến khả năng điều chỉnh chu kỳ ngủ – thức của não bộ. Bóng đè là một trong những triệu chứng điển hình của chứng ngủ rũ, bên cạnh việc buồn ngủ quá mức vào ban ngày và mất trương lực cơ đột ngột khi xúc động.
Sử dụng chất kích thích
Việc lạm dụng rượu bia, thuốc lá, hoặc sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) không đúng liều lượng cũng làm thay đổi cấu trúc hóa học của não bộ, gây ức chế giai đoạn REM và dẫn đến hiện tượng trên.
Bóng đè có nguy hiểm không?
Bóng đè là một hiện tượng lành tính và không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng. Nó không gây ra đột tử hay các tổn thương vật lý vĩnh viễn. Tuy nhiên, tình trạng này cũng gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực. Người bị mắc chứng này thường xuyên sẽ rơi vào trạng thái sợ ngủ. Họ lo lắng rằng mình sẽ lại gặp ảo giác kinh hoàng, dẫn đến việc cố tình thức, gây thiếu ngủ mãn tính. Thiếu ngủ lại là nguyên nhân gây suy nhược cơ thể, giảm trí nhớ và tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Cách xử lý nhanh và phương pháp điều trị hiệu quả
Hiện tại, chưa có thuốc đặc trị riêng biệt chỉ dành cho bóng đè, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát và khắc phục nó bằng các phương pháp khác. Khi bạn nhận ra mình đang bị mất cảm giác toàn thân, điều quan trọng nhất là không được hoảng loạn. Hãy ghi nhớ các bước sau:
- Trấn an bản thân: Tự nhủ trong đầu rằng ” điều này chỉ kéo dài trong vài giây thôi”. Việc này giúp giảm bớt nỗi sợ hãi, hạn chế ảo giác tiêu cực.
- Tập trung vào hơi thở: Hãy cố gắng hít thở đều và nhẹ nhàng. Đừng cố gắng hít sâu quá mức vì cơ ngực đang bị liệt sẽ tạo cảm giác kháng cự, gây đau.
- Cử động nhỏ ở đầu chi: Đừng cố gắng ngồi dậy hay vung tay. Hãy dồn sự tập trung vào việc cử động nhẹ ngón chân cái hoặc ngón tay út, hoặc đảo mắt liên tục.
- Thư giãn cơ mặt: Cố gắng nhăn mặt hoặc mím môi.
Bên cạnh đó, để có một giấc ngủ trọn vẹn và hạn chế tình trạng về rối loạn giấc ngủ thì bạn cũng nên áp dụng một số biện pháp tại nhà như sau:
- Vệ sinh giấc ngủ: Thiết lập giờ đi ngủ và thức dậy cố định, kể cả vào cuối tuần. Đảm bảo phòng ngủ tối, yên tĩnh và thoáng mát (nhiệt độ phòng lý tưởng là 26-27 độ C).
- Điều chỉnh tư thế ngủ: Tập thói quen ngủ nghiêng. Bạn có thể chèn gối sau lưng để tránh việc vô thức quay về tư thế nằm ngửa.
- Giải tỏa căng thẳng: Thực hành thiền định, yoga hoặc các bài tập thư giãn cơ trước khi ngủ để giảm bớt áp lực cho hệ thần kinh.
- Chế độ dinh dưỡng: Tránh xa caffeine, rượu bia và các bữa ăn quá no vào buổi tối (ít nhất 3 tiếng trước khi ngủ).
Harman Tuệ Tĩnh là một sản phẩm hỗ trợ cải thiện giấc ngủ từ các dược liệu thiên nhiên với tác dụng hỗ trợ an thần, tăng cường tuần hoàn máu và giảm thiểu tình trạng mất ngủ cũng như khó ngủ. Thành phần chính bao gồm các vị thuốc truyền thống như lạc tiên, vông nem, đinh lăng, lá sen và xuyên khung, đều nổi bật nhờ khả năng làm dịu hệ thần kinh, ổn định tinh thần và hỗ trợ giấc ngủ tự nhiên một cách hiệu quả.
Sản phẩm Harman Tuệ Tĩnh được bào chế dưới dạng siro nhằm tối ưu hóa khả năng hấp thu, đặc biệt phù hợp với đối tượng người cao tuổi hoặc những cá nhân gặp khó khăn trong việc sử dụng dược phẩm dạng viên nén. Khi được sử dụng đều đặn vào mỗi buổi tối, sản phẩm này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm tình trạng tỉnh giấc giữa đêm mà còn không gây phụ thuộc hay cảm giác mệt mỏi khi thức dậy.
Bóng đè tuy là một trải nghiệm đáng sợ nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Thay vì lo lắng về những yếu tố tâm linh, hãy chú trọng vào việc xây dựng một lối sống lành mạnh và vệ sinh giấc ngủ một cách chủ động và khoa học hơn.
Để nhận được tư vấn chi tiết về tình trạng sức khỏe và các giải pháp hỗ trợ, bạn đọc vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website chính thức của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để tham khảo thêm thông tin các bài viết khác nhé.
