Ghen tuông có thể xuất hiện trong bất kỳ mối quan hệ tình cảm nào. Tuy nhiên, có trường hợp một người tin chắc rằng vợ, chồng hoặc bạn đời đang ngoại tình dù không có bằng chứng đáng tin cậy. Họ liên tục kiểm tra, chất vấn và diễn giải những việc bình thường thành dấu hiệu phản bội. Trạng thái này được gọi là hoang tưởng ghen tuông.
Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.
- Phụ thuộc cảm xúc là gì? Dấu hiệu và cách cải thiện
- Rối loạn hoảng sợ: Dấu hiệu, nguyên nhân nhận biết
- Mặc cảm ngoại hình là gì? Nguyên nhân và cách vượt qua
Hoang tưởng ghen tuông là gì?
Hoang tưởng ghen tuông là tình trạng một người tin chắc bạn đời hoặc người yêu không chung thủy dù bằng chứng đưa ra không đủ để chứng minh điều đó. Biểu hiện này còn được gọi là hoang tưởng không chung thủy hoặc hội chứng Othello.
Niềm tin thường được xây dựng từ những suy luận sai về sự việc có thật. Đối phương về muộn có thể bị xem là đang gặp người khác; một cuộc gọi không bắt máy được hiểu là cố tình che giấu; thay đổi cách ăn mặc cũng có thể bị coi là bằng chứng ngoại tình. Khi một cách giải thích được bác bỏ, người bệnh có thể tìm chi tiết khác để củng cố niềm tin ban đầu.
Hoang tưởng ghen tuông có thể xuất hiện trong rối loạn hoang tưởng, nhưng cũng được ghi nhận ở một số rối loạn tâm thần và bệnh lý thần kinh khác. Cũng cần phân biệt với ghen khi có bằng chứng thực tế. Nếu một người phát hiện tin nhắn tình cảm hoặc được xác nhận rằng bạn đời có quan hệ ngoài luồng, sự nghi ngờ lúc đó có cơ sở. Việc đánh giá phải dựa trên toàn bộ hoàn cảnh.
Những dấu hiệu thường gặp
Hoang tưởng ghen tuông có thể phát triển dần từ nghi ngờ, kiểm tra và chất vấn ngày càng thường xuyên. Một số biểu hiện đáng chú ý gồm:
Quá chi tiết mọi việc
Một tin nhắn công việc, thay đổi giờ về nhà, cuộc gọi lỡ hoặc thái độ mệt mỏi có thể bị cho là dấu hiệu đang che giấu quan hệ khác. Người bệnh thường ghép nhiều chi tiết nhỏ thành một câu chuyện mà họ tin là hợp lý.
Chất vấn lặp đi lặp lại
Dù đã nhận được câu trả lời, họ vẫn hỏi lại cùng một vấn đề, yêu cầu giải thích thêm hoặc tìm điểm không khớp. Việc xác nhận thường chỉ giúp yên tâm trong thời gian ngắn.
Theo dõi và kiểm soát
Có người kiểm tra điện thoại, vị trí, email hoặc yêu cầu bạn đời báo cáo lịch trình. Trường hợp nặng có thể xuất hiện hành vi theo dõi trực tiếp hoặc tìm đến nơi làm việc của đối phương.
Buộc tội người không liên quan
Bạn bè, đồng nghiệp hoặc hàng xóm có thể bị nghi là người đang có quan hệ với bạn đời. Các mối quan hệ xã hội bình thường vì vậy dễ bị ảnh hưởng.
Phản ứng mạnh khi bị phủ nhận
Người bệnh có thể tức giận, cho rằng đối phương nói dối hoặc xem việc phủ nhận là bằng chứng của sự che giấu. Một số trường hợp có thể xuất hiện đe dọa hoặc bạo lực. Các nghiên cứu về hội chứng Othello cho thấy nguy cơ bạo lực cần được lưu ý, đặc biệt khi đã có đe dọa, theo dõi hoặc hành vi tấn công.
Hoang tưởng ghen tuông khác thế nào?
Ghen
Thường liên quan đến một tình huống cụ thể và người trong cuộc vẫn có khả năng xem xét nhiều cách giải thích. Họ có thể hỏi thẳng, lắng nghe câu trả lời và thay đổi nhận định khi có thông tin mới.
Hoang tưởng ghen tuông
Niềm tin về sự phản bội cứng nhắc hơn. Họ xem các sự việc như bằng chứng và khó chấp nhận khả năng mình đã hiểu sai.
- Mức độ chắc chắn cao: Người ghen thông thường có thể nói “tôi lo rằng…” hoặc “tôi nghi ngờ…”. Người có hoang tưởng thường khẳng định sự phản bội là sự thật dù chưa có bằng chứng đáng tin.
- Liên tục tìm bằng chứng: Người bệnh có thể kiểm tra điện thoại, hóa đơn, lịch trình hoặc mạng xã hội của đối phương. Một chi tiết nhỏ cũng dễ được diễn giải theo hướng phù hợp với niềm tin đang có.
- Khó thay đổi suy nghĩ: Khi đối phương giải thích hợp lý, người bệnh có thể cho rằng lời giải thích chỉ là cách che giấu tốt hơn. Vì vậy, tranh luận từng chi tiết thường không giải quyết được vấn đề.
- Nghi ngờ đời sống: Việc kiểm tra, theo dõi và chất vấn có thể chiếm nhiều thời gian, gây mất ngủ, xung đột và ảnh hưởng công việc. Mối quan hệ dần xoay quanh câu chuyện có hay không có sự phản bội.
Vì sao hoang tưởng ghen tuông có thể xuất hiện?
Không có một nguyên nhân duy nhất gây ra hiện tượng này. Khi đánh giá, bác sĩ có thể xem xét cả sức khỏe tâm thần, bệnh lý thần kinh, thuốc và việc sử dụng rượu hoặc chất khác.
- Rối loạn hoang tưởng: Đây là một trong những tình trạng có thể có dạng ghen tuông. Ngoài nội dung liên quan đến sự không chung thủy, một số người vẫn có thể nói chuyện và sinh hoạt tương đối bình thường.
- Một số rối loạn tâm thần khác: Hoang tưởng có thể xuất hiện trong tâm thần phân liệt, một số giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm nặng có triệu chứng loạn thần. Khi đó thường còn có những biểu hiện khác cần được đánh giá.
- Bệnh lý thần kinh: Các báo cáo y khoa đã ghi nhận hội chứng Othello ở người có bệnh Alzheimer, sau đột quỵ và một số bệnh thần kinh khác. Nếu triệu chứng xuất hiện lần đầu ở tuổi lớn, kèm suy giảm trí nhớ hoặc thay đổi tính cách, cần được kiểm tra đầy đủ.
- Thuốc và chất: Một số thuốc tác động lên dopamine, rượu và một số chất có thể liên quan đến ghen tuông bệnh lý ở một số trường hợp. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc mà cần báo đầy đủ cho bác sĩ về thuốc và chất đang sử dụng.
Nên ứng xử thế nào khi có biểu hiện?
Giữ an toàn và hạn chế làm căng thẳng thêm. Việc cố chứng minh từng chi tiết sai thường không hiệu quả vì người bệnh có thể diễn giải sự phản bác thành một phần của việc che giấu.
Khi trao đổi, nên giữ giọng bình tĩnh và nói về cảm xúc hoặc hành vi cụ thể. Bạn có thể thừa nhận rằng người đó đang rất lo hoặc đau khổ mà không đồng ý rằng sự phản bội là có thật. Không nên tham gia vào việc theo dõi hoặc thu thập “bằng chứng” chỉ để làm người bệnh yên tâm, vì việc này có thể khiến nghi ngờ tiếp tục mở rộng.
Nếu tình trạng kéo dài, ảnh hưởng rõ đến cuộc sống hoặc xuất hiện ở người trước đây không có kiểu ghen tuông như vậy, nên khuyến khích đánh giá chuyên môn. Có thể bắt đầu từ những vấn đề dễ nhận thấy như mất ngủ, căng thẳng hoặc xung đột kéo dài.
Nếu có đe dọa, đánh đập, theo dõi, phá hoại tài sản, ý nghĩ tự sát hoặc ý định làm hại người khác, cần ưu tiên an toàn. Người bị đe dọa nên tìm nơi an toàn và liên hệ hỗ trợ khẩn cấp phù hợp thay vì cố tiếp tục tranh luận trực tiếp.
Hoang tưởng ghen tuông khác với ghen thông thường ở mức độ tin chắc và khả năng thay đổi nhận định. Người bệnh có thể diễn giải nhiều sự việc bình thường thành bằng chứng ngoại tình, liên tục kiểm tra và vẫn giữ niềm tin dù được giải thích hợp lý. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều vấn đề tâm thần hoặc thần kinh nên không thể xác định nguyên nhân chỉ qua quan sát.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
