Rối loạn hoảng sợ là một tình trạng tâm lý khiến cơ thể đột ngột xuất hiện các phản ứng sợ hãi tột độ dù không đối diện với bất kỳ mối nguy hiểm thực tế nào. Người bệnh thường trải qua cảm giác tim đập nhanh, khó thở và lo âu mất kiểm soát, dẫn đến việc dễ dàng nhầm lẫn với các bệnh lý tim mạch nguy hiểm. Đâu là nguyên nhân khiến nhiều người gặp tình trạng này?
Cố vấn chuyên môn TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.
- Mặc cảm ngoại hình là gì? Nguyên nhân và cách vượt qua
- Rối loạn tâm thần là gì? Tổng quan thông tin cần biết
- Hiệu ứng sừng là gì? Vì sao một điểm xấu dễ được che mờ ?
Thông tin chung về rối loạn hoảng sợ
Sự sợ hãi là một phản ứng tự nhiên giúp cơ thể cảnh giác và đối phó với nguy hiểm. Khi nhận thấy rủi ro, não bộ sẽ tiết ra các chất làm tăng nhịp tim và nhịp thở để chuẩn bị cho phản ứng tự vệ.
Tuy nhiên, đối với bệnh rối loạn hoảng sợ, chức năng điều chỉnh phản ứng này của hệ thần kinh bị rối loạn. Não bộ tự động kích hoạt trạng thái sợ hãi ở mức độ cao nhất ngay cả khi người bệnh đang ở trong môi trường hoàn toàn an toàn (như đang nằm ngủ, ngồi xem tivi hay đang dùng bữa).
Người mắc chứng rối loạn hoảng sợ, họ liên tục gặp phải các cơn hoảng sợ bất ngờ, thường xuyên lo âu. Họ luôn sống trong sự căng thẳng vì không biết thời điểm cơn hoảng sợ tiếp theo sẽ xuất hiện. Điều này khiến người bệnh tự động thay đổi hành vi, có xu hướng né tránh những địa điểm đông người hoặc những không gian từng xảy ra sự cố, làm thu hẹp đáng kể không gian sống và các hoạt động giao tiếp xã hội.
Dấu hiệu nhận biết cơn hoảng sợ
Cơn hoảng sợ có đặc tính bộc phát đột ngột và rất khó nhận biết dễ dàng. Mức độ hoảng sợ cao nhất trong vòng 10 phút đầu tiên và dần thuyên giảm sau khoảng 20 đến 30 phút.
Phản ứng về mặt thể chất
- Nhịp tim tăng nhanh: Tim đập rất mạnh và nhanh, tạo ra cảm giác đánh trống ngực.
- Khó thở và ngột ngạt: Lồng ngực có cảm giác bị đè ép, hụt hơi, người bệnh phải thở dốc liên tục do không thể hít đủ lượng không khí vào phổi.
- Đổ mồ hôi và run rẩy: Thân nhiệt thay đổi đột ngột gây ra tình trạng nóng bừng hoặc ớn lạnh. Mồ hôi tiết ra nhiều, tay chân run rẩy và cơ thể mất đi sự thăng bằng.
- Chóng mặt và rối loạn tiêu hóa: Tình trạng thở gấp làm thay đổi nồng độ oxy lên não, gây ra cảm giác hoa mắt, xây xẩm mặt mày. Kèm theo đó là hiện tượng co thắt dạ dày gây buồn nôn.
- Tê bì chân tay: Bờ môi và các đầu ngón tay, ngón chân xuất hiện cảm giác tê cứng, châm chích.
Phản ứng về mặt tinh thần
- Cảm giác mất kiểm soát: Người bệnh xuất hiện suy nghĩ hoảng loạn rằng bản thân sắp mất đi lý trí hoặc sắp thực hiện các hành động nguy hiểm.
- Nỗi sợ hãi về cái chết: Trí não liên tục phát ra cảnh báo rằng cơ thể đang gặp nguy hiểm tính mạng, khiến trạng thái hoảng loạn bị đẩy lên mức cực độ.
- Cảm giác tách rời thực tại: Người bệnh cảm thấy môi trường xung quanh trở nên xa lạ, mờ ảo, hoặc có cảm giác bản thân không còn kết nối với chính cơ thể mình.
Phân biệt cơn hoảng sợ và đau tim
Bởi vì triệu chứng đau tức ngực và tim đập nhanh rất giống với biểu hiện của bệnh lý tim mạch, người bệnh thường hoang mang, lo lắng. Việc nắm rõ sự khác biệt giữa hai tình trạng này giúp người bệnh giữ được sự bình tĩnh.
- Cơn đau tim: Thường xuất hiện sau khi vận động mạnh (khuân vác nặng, chạy bộ). Cơn đau ở ngực mang tính co thắt, đau lan tỏa từ ngực sang cánh tay trái, lên vùng cổ hoặc hàm. Cơn đau tim sẽ kéo dài liên tục và mức độ đau càng lúc càng tăng.
- Cơn hoảng sợ: Thường là đau nhói tại một vị trí cố định, đi kèm với nhịp thở gấp gáp. Có thể thuyên giảm và biến mất sau khoảng 20 phút mà không gây ra bất kỳ tổn thương nào
Cách xử lý cơn hoảng sợ tức thời
Khi cơn hoảng sợ bắt đầu, người bệnh cần thực hiện các kỹ thuật để giảm thiểu các phản ứng, giúp hệ thần kinh nhận diện lại sự an toàn của môi trường xung quanh.
Kỹ thuật thở sâu
Phản ứng thở gấp khiến nồng độ oxy trong máu mất cân bằng, gây chóng mặt. Người bệnh cần đặt một tay lên bụng, hít vào thật chậm qua mũi trong 4 giây, giữ hơi lại 4 giây, sau đó từ từ thở ra qua miệng trong 6 giây. Quá trình hít thở chậm này giúp hạ nhịp tim và điều hòa lại hệ thần kinh tự chủ.
Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT)
Với Liệu pháp nhận thức hành vi, bác sĩ sẽ hướng dẫn người bệnh cách tiếp xúc từ từ với các tình huống gây lo âu, từ đó tái lập lại thói quen phản ứng của não bộ.
Sử dụng quy tắc 5 giác quan
Kỹ thuật này giúp phân tán sự tập trung của não bộ khỏi cảm giác sợ hãi và hướng sự chú ý vào môi trường thực tại. Người bệnh cần nhìn xung quanh và gọi tên rõ ràng:
- 5 đồ vật có thể nhìn thấy (chiếc ghế, bức tranh).
- 4 đồ vật có thể chạm vào (mặt bàn, vạt áo).
- 3 âm thanh đang phát ra (tiếng xe cộ, tiếng quạt gió).
- 2 mùi hương xung quanh (mùi cà phê, mùi xà phòng).
- 1 vị trí có thể nếm được (hoặc uống một ngụm nước lọc).
Ngoài ra, chú ý đến thói quen và lối sống hàng này cũng tác động giúp người bệnh hạn chế được những hành vi bộc phát. Ngủ đủ giấc từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm, duy trì tập luyện thể thao (chạy bộ, đạp xe, bơi lội) ít nhất 30 phút mỗi ngày. Giúp cơ thể giải phóng các hormone thư giãn tự nhiên, làm giảm bớt lượng hóa chất gây căng thẳng tích tụ trong cơ thể.
Rối loạn hoảng sợ bao gồm các dấu hiệu như tim đập nhanh, khó thở đột ngột, hay bị lo lắng, hoảng loạn. Nhận biết đúng về tình trạng giúp người bệnh không hoang mang và biết cách áp dụng ngay kỹ thuật thở sâu, quy tắc tập trung giác quan để giảm thiểu sự lo âu. Về lâu dài, tham gia liệu pháp nhận thức hành vi và duy trì thói quen kiêng hoàn toàn chất kích thích (cà phê, rượu bia) là những giải pháp duy trì sức khỏe tinh thần ổn định.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
