Hội chứng Tourette là một tình trạng rối loạn hệ thần kinh khiến người mắc lặp đi lặp lại các cử động cơ thể hoặc âm thanh một cách không tự chủ, nằm ngoài ý muốn của họ. Điểm phân biệt là người mắc bắt buộc phải có cả triệu chứng co giật cơ bắp và phát ra âm thanh, kéo dài liên tục trên 1 năm.
- Ám ảnh cưỡng chế OCD: Dấu hiệu và cách kiểm soát
- Hội chứng Burnout là gì? Cách vượt qua kiệt quệ
- Dấu hiệu trầm cảm nặng và những lưu ý quan trọng
Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.
Thế nào là hội chứng Tourette?
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa tình trạng giật cơ thông thường và hội chứng Tourette. Hội chứng Tourette là dạng phức tạp và dai dẳng nhất nằm trong nhóm các bệnh lý về rối loạn kiểm soát vận động (Tic).
- Tình trạng co giật cơ bắp thông thường có thể chỉ xuất hiện ở một vị trí (như nháy mắt) và tự biến mất sau vài tuần hoặc vài tháng.
- Hội chứng Tourette, một người bắt buộc phải xuất hiện đồng thời cả hai nhóm triệu chứng: cử động cơ thể (vận động) và phát ra âm thanh. Các triệu chứng này phải khởi phát trước năm 18 tuổi và kéo dài liên tục trên 1 năm, dù mức độ có thể lúc nặng lúc nhẹ.
Điểm đặc biệt nhất của người mắc hội chứng là họ không hành động một cách vô thức (như người bị mộng du hay ngất xỉu). Họ hoàn toàn tỉnh táo và cảm nhận rõ một sự thôi thúc cực kỳ khó chịu tích tụ bên trong cơ thể ngay trước khi hành động xảy ra.
Cảm giác này giống hệt như sự ngứa ngáy khó chịu trước khi hắt hơi hoặc sự bứt rứt khi cố nhịn ho. Họ có thể gồng mình để nhịn cử động đó lại khi đang ở nơi công cộng. Tuy nhiên, việc nhịn càng lâu thì áp lực lên hệ thần kinh càng lớn, và cuối cùng họ buộc phải thực hiện hành động đó để giải tỏa sự khó chịu.
Dấu hiệu hội chứng Tourette
Quá trình phát bệnh thường bắt đầu từ độ tuổi 5 đến 10 tuổi, đạt đỉnh điểm về mức độ nghiêm trọng vào giai đoạn dậy thì và thường có xu hướng giảm nhẹ khi bước vào tuổi trưởng thành. Các biểu hiện thay đổi thất thường theo từng hoàn cảnh và được chia thành hai nhóm chính:
Cử động cơ thể không tự chủ
Người mắc chỉ bị co giật một nhóm cơ nhỏ, diễn ra trong tích tắc. Các hành động phổ biến bao gồm chớp mắt liên tục, liếc mắt đảo tròng, chun mũi, nhếch mép, hoặc giật mạnh cổ sang một bên.
Khi hội chứng tiến triển phức tạp hơn, hệ thần kinh sẽ chỉ đạo nhiều nhóm cơ hoạt động cùng lúc. Lúc này, người mắc có thể thực hiện một chuỗi hành động như vừa nhún vai vừa xoay người, bước đi lùi, nhảy lò cò, tự vỗ vào ngực mình, hoặc có thói quen sờ nắn vào các đồ vật xung quanh một cách máy móc.
Phát ra âm thanh ngoài ý muốn
Biểu hiện này thường xuất hiện sau các cử động cơ thể khoảng vài tháng đến một năm. Người mắc liên tục phát ra các âm thanh từ cổ họng và mũi để giải tỏa sự thôi thúc, ví dụ như tằng hắng giọng, khịt mũi, ho khan, huýt sáo, hoặc phát ra tiếng rên rỉ lẩm bẩm.
Sau đó có thể là âm thanh chuyển thành những từ hoặc cụm từ rõ nghĩa. Người mắc có thể tự động lặp đi lặp lại một từ mà họ vừa nói, hoặc nhại lại y hệt câu nói cuối cùng của người đối diện. Việc phát ra âm thanh này hoàn toàn nằm ngoài chủ đích giao tiếp của họ.
Những sai lầm phổ biến
Bởi vì các biểu hiện bộc phát ra bên ngoài trông rất kỳ lạ, xã hội thường áp đặt nhiều định kiến sai lệch lên những người mắc hội chứng Tourette.
Lầm tưởng về việc cố tình nói bậy
Rất nhiều bộ phim và phương tiện truyền thông thường xây dựng hình ảnh người mắc Tourette là những người liên tục văng tục, chửi thề hoặc nói những từ ngữ nhạy cảm ở nơi công cộng.
Đây là một triệu chứng rất hiếm gặp (chỉ xuất hiện ở khoảng 10% đến 15% người mắc). Những từ ngữ thốt ra hoàn toàn không phản ánh tính cách, sự giáo dục hay thái độ của người nói, mà chỉ là những âm thanh ngẫu nhiên do vùng ngôn ngữ của não bộ bị kích thích quá mức.
Lầm tưởng về trí tuệ và sự phát triển
Hội chứng Tourette chỉ ảnh hưởng đến vùng não kiểm soát vận động, hoàn toàn không làm suy giảm chỉ số thông minh (IQ) hay khả năng tư duy logic. Rất nhiều người mắc hội chứng này là những cá nhân xuất sắc trong học tập, nghệ thuật và thể thao.
Cách người thân đồng hành và hỗ trợ
Hiện nay không có bất kỳ loại thuốc nào chữa khỏi bệnh. Việc dùng thuốc an thần chỉ được chỉ định cho những trường hợp cực kỳ nặng. Đối với hầu hết người mắc, sự thấu hiểu từ gia đình và việc áp dụng các biện pháp rèn luyện hành vi sẽ giúp duy trì cuộc sống bình thường.
Không ép buộc các triệu chứng
Sự chú ý tiêu cực là áp lực lớn nhất đối với người mắc Tourette. Trong môi trường gia đình, phản ứng tốt nhất từ người thân là phớt lờ các biểu hiện co giật hoặc âm thanh lạ. Tuyệt đối không la mắng, không thở dài và không yêu cầu họ ngồi yên lại.
Khi được sống trong một không gian an toàn, không bị dò xét, áp lực thần kinh của họ sẽ giảm xuống, từ đó các triệu chứng cũng tự động thuyên giảm.
Rèn luyện kỹ năng thay thế hành vi
Đây là phương pháp tâm lý thực tế và hiệu quả nhất hiện nay (thường được gọi là HRT – Huấn luyện đảo ngược thói quen). Phương pháp này không bắt người bệnh phải cố nhịn hay kìm nén.
Thay vào đó, chuyên gia sẽ hướng dẫn họ nhận diện chính xác cảm giác khó chịu ngay trước khi hành động xảy ra. Khi cảm giác đó xuất hiện, người bệnh sẽ lập tức thực hiện một cử động thay thế có tác dụng ngược lại, ít gây chú ý hơn và ngăn không cho hành động cũ xảy ra.
Ví dụ: Nếu triệu chứng là giật mạnh cánh tay, hành động thay thế sẽ là khoanh chặt hai tay trước ngực. Nếu triệu chứng là hắng giọng, hành động thay thế sẽ là mím chặt môi và hít thở sâu bằng mũi. Việc duy trì hành vi thay thế sẽ giúp não bộ dần quên đi thói quen co giật ban đầu.
Tạo không gian thư giãn
- Việc ngủ đủ 8 tiếng mỗi đêm là nguyên tắc bắt buộc để não bộ thư giãn và phục hồi.
- Người mắc cần hạn chế tối đa các loại đồ uống chứa caffeine (cà phê, nước tăng lực) vì chúng gây kích thích trực tiếp lên hệ thần kinh.
- Giới hạn thời gian chơi các trò chơi điện tử có nhịp độ nhanh, nhiều ánh sáng chớp nháy sẽ giúp não bộ không bị rơi vào trạng thái hưng phấn quá mức.
Siro Harman Tuệ Tĩnh là sản phẩm hỗ trợ sức khỏe dành cho người hay bị căng thẳng, làm việc quá sức dẫn đến mất ngủ, ngủ chập chờn. Sản phẩm kết hợp 5 vị thảo dược tự nhiên: lạc tiên, vông nem và lá sen giúp làm dịu thần kinh, giảm lo âu để cơ thể dễ chìm vào giấc ngủ; cùng với đinh lăng, xuyên khung hỗ trợ lưu thông máu, giảm tình trạng đau đầu, mệt mỏi.
Với dạng siro rất dễ uống và dễ hấp thu, bạn chỉ cần dùng 15ml trước khi đi ngủ khoảng 1-2 tiếng. Ưu điểm của sản phẩm là mang lại giấc ngủ tự nhiên, sáng dậy đầu óc minh mẫn, hoàn toàn không bị lờ đờ hay phụ thuộc khi ngừng sử dụng.
Hội chứng Tourette là một thử thách dai dẳng đối với sức khỏe thần kinh, nhưng hoàn toàn không định đoạt giá trị hay tương lai của một con người. Việc hiểu đúng về hội chứng này sẽ giúp gia đình và xã hội xóa bỏ định kiến, ngừng phán xét những hành vi khác biệt từ đó phát huy tối đa năng lực cá nhân và tận hưởng một cuộc sống trọn vẹn.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về tình trạng sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.
