Khi quan sát trẻ nhỏ hoặc ngay cả người trưởng thành có hành động lặp đi lặp lại như nháy mắt liên tục, nhún vai, hoặc phát ra các âm thanh lạ dù không ốm. Họ nhầm lẫn đây là những thói quen xấu, sự trêu đùa hoặc do mắt bị kém. Tuy nhiên, đây có thể là những biểu hiện của rối loạn tic.
Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.
- Lợi ích tryptophan đối với cơ thể, bổ sung như nào cho đúng?
- Chỉ số hiệu quả giấc ngủ là gì? Cách tính và cải thiện
- Phụ thuộc cảm xúc là gì? Dấu hiệu và cách cải thiện
Tổng quan về rối loạn tic
Rối loạn tic là một dạng rối loạn phát triển thần kinh liên quan đến chức năng điều khiển vận động. Đặc điểm của tình trạng này là tính chất vô thức và khó cưỡng lại. Người mắc cảm nhận được một sự thôi thúc khó chịu bên trong cơ thể, tương tự như cảm giác ngứa ngáy ngay trước khi hắt hơi. Họ có thể cố gắng nhịn và kìm nén các cử động này lại trong một khoảng thời gian ngắn nếu tập trung cao độ.
Việc cố kìm nén sẽ làm tăng cảm giác bứt rứt. Cuối cùng, họ bắt buộc phải thực hiện hành động co giật cơ hoặc phát ra âm thanh để giải tỏa sự khó chịu đó.
Phân loại các dấu hiệu rối loạn tic
Tình trạng rối loạn tic diễn biến rất đa dạng, có thể xuất hiện ở một nhóm cơ duy nhất hoặc kết hợp nhiều hành vi cùng lúc. Độ tuổi khởi phát phổ biến nhất là ở trẻ em từ 5 đến 7 tuổi. Dựa trên biểu hiện bên ngoài, chia thành hai nhóm chính:
Nhóm tic vận động
Đây là dạng phổ biến nhất, liên quan đến sự co thắt đột ngột của các nhóm cơ bắp trên cơ thể.
- Mức độ nhẹ: Các biểu hiện thường tập trung ở vùng đầu và mặt, bao gồm: chớp mắt liên tục, liếc mắt, chun mũi, nhếch mép, nhún vai hoặc lắc đầu.
- Mức độ phức tạp: Người mắc có thể thực hiện một chuỗi các hành động liên tiếp như tự đánh nhẹ vào người, nhảy lên, sờ vào đồ vật xung quanh hoặc lặp lại hành động của người khác.
Nhóm tic âm thanh
Nhóm này liên quan đến sự co thắt của các cơ ở vùng hầu họng và thanh quản.
- Mức độ đơn giản: Người mắc thường xuyên phát ra các âm thanh vô nghĩa như: tằng hắng giọng, khịt mũi, ho khan, lẩm bẩm hoặc rên rỉ.
- Dạng phức tạp: Họ có thể tự động lặp lại lời nói của chính mình, nhại lại từ cuối cùng mà người đối diện vừa nói.
Trong một số trường hợp hiếm gặp hơn (thường gắn với hội chứng Tourette), người mắc có thể thốt ra những từ ngữ thiếu chuẩn mực một cách không tự chủ.
Nguyên nhân gây ra các rối loạn tic
Cho đến nay, vẫn chưa tìm ra một nguyên nhân duy nhất gây ra chứng bệnh này. Tuy nhiên, nhiều báo cáo đã chỉ ra rõ những yếu tố đóng vai trò kích hoạt và làm tăng tần suất xuất hiện của các cơn co giật.
Yếu tố di truyền
Trong gia đình có cha mẹ hoặc người thân từng mắc các hội chứng liên quan đến tic hoặc rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), trẻ sinh ra sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Sự mất cân bằng của các hóa chất truyền dẫn thông tin trong não bộ (như dopamine và serotonin) cũng được xác định là yếu tố trực tiếp làm giảm khả năng kiểm soát vận động.
Căng thẳng và áp lực tâm lý
Đây là một trong những nguyên nhân gây ra các rối loạn tic. Khi trẻ em phải đối mặt với khối lượng bài vở lớn, lịch học dày đặc, hoặc sống trong môi trường gia đình thường xuyên có cãi vã, hệ thần kinh sẽ rơi vào trạng thái quá tải.
Lo âu, mệt mỏi mặt tinh thần làm tăng mức độ nhạy cảm của hệ thần kinh, khiến các xung động ép buộc co cơ diễn ra liên tục và mạnh mẽ hơn bình thường.
Lạm dụng thiết bị điện tử
Ánh sáng xanh và sự chuyển động hình ảnh liên tục từ màn hình điện thoại, máy tính bảng hay tivi gây ra sự kích thích rất lớn lên thị giác.
Việc tập trung nhìn vào màn hình trong thời gian dài không chỉ gây mỏi mắt (dễ kích hoạt phản xạ nháy mắt) mà còn làm hệ thần kinh luôn ở trạng thái căng thẳng. Rất nhiều trường hợp thực tế ghi nhận tần suất giật cơ và nháy mắt giảm hẳn khi thời gian sử dụng thiết bị điện tử được giới hạn chặt chẽ.
Phương pháp cải thiện và phòng tránh
Phần lớn các trường hợp rối loạn tic ở trẻ em là dạng tạm thời (kéo dài dưới 1 năm) và sẽ tự thuyên giảm khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, môi trường sống và thái độ của những người xung quanh quyết định rất lớn đến việc tình trạng này sẽ biến mất hay kéo dài dai dẳng. Dưới đây là các phương pháp can thiệp hỗ trợ:
Chủ động phớt lờ triệu chứng
Sai lầm phổ biến nhất của các bậc phụ huynh là liên tục nhắc nhở, quát mắng hoặc yêu cầu người mắc “dừng ngay việc nháy mắt lại”. Sự chú ý thái quá này tạo ra một áp lực tâm lý cực lớn. Người mắc sẽ càng tập trung và lo lắng về hành động của mình, dẫn đến việc các cơn giật cơ xuất hiện dày đặc hơn.
Cách phản ứng hiệu quả nhất là giả vờ như không nhìn thấy, không nhắc đến và cư xử hoàn toàn bình thường để hệ thần kinh của họ không bị đặt dưới sự giám sát.
Giảm thiểu áp lực sinh hoạt
Cần rà soát lại toàn bộ lịch trình học tập và sinh hoạt hàng ngày để loại bỏ những tác nhân gây mệt mỏi. Việc đảm bảo ngủ đủ giấc, bổ sung các hoạt động thể chất ngoài trời như đạp xe, bơi lội hoặc chạy bộ sẽ giúp cơ thể giải tỏa năng lượng.
Khi thể chất và tinh thần được thư giãn, mức độ căng thẳng của hệ thần kinh cũng tự động giảm xuống, kéo theo sự thuyên giảm của các triệu chứng.
Liệu pháp tâm lý
Trong trường hợp các triệu chứng kéo dài trên 1 năm hoặc gây cản trở lớn đến việc học tập, giao tiếp xã hội, việc can thiệp chuyên môn là cần thiết. Phương pháp phổ biến và an toàn nhất là liệu pháp Đảo ngược thói quen (HRT).
Chuyên gia tâm lý sẽ hướng dẫn người mắc nhận biết được cảm giác thôi thúc ngay trước khi hành động vô thức xảy ra, từ đó chủ động thực hiện một hành động khác (ví dụ: siết chặt nắm tay hoặc khoanh tay lại) để ngăn chặn cử động co giật ban đầu.
Rối loạn tic là một tình trạng phát triển thần kinh rất phổ biến, hoàn toàn không phải do bắt chước thói hư tật xấu hay do trí tuệ kém phát triển. Những cử động và âm thanh vô thức này thường mang lại sự tự ti lớn trong giao tiếp xã hội. Tạo ra một môi trường sống ít áp lực, hạn chế thiết bị điện tử và áp dụng các biện pháp can thiệp tâm lý phù hợp, người mắc hoàn toàn có thể kiểm soát được triệu chứng và tự tin sinh hoạt bình thường.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
