Có người luôn chờ ý kiến của người yêu mới dám đưa ra quyết định. Có người thường xuyên hủy kế hoạch với bạn bè để ưu tiên đối phương. Cũng có người chấp nhận những điều khiến mình không thoải mái vì sợ nếu từ chối thì tình cảm sẽ thay đổi. Khi các tình huống này lặp lại và làm một người mất dần sự chủ động, đó có thể là biểu hiện của phụ thuộc cảm xúc.
Việc cần được yêu thương, chia sẻ và hỗ trợ là nhu cầu bình thường. Trong một mối quan hệ tốt, hai người vẫn có thể dựa vào nhau khi khó khăn. Điều cần quan tâm là mỗi người còn giữ được quyền lựa chọn, các mối quan hệ riêng và khả năng tự chăm sóc cuộc sống của mình hay không. Những mối quan hệ tích cực thường dựa trên sự tôn trọng, giao tiếp cởi mở và khả năng hỗ trợ lẫn nhau mà không làm mất đi nhu cầu cá nhân.
Cố vấn chuyên môn TS Dược Bùi Thị Bình – Trưởng Khoa Dược Trường Đại học Y Dược Thái Bình.
- Hiệu ứng sừng là gì? Vì sao một điểm xấu dễ được che mờ ?
- Chỉ số AHI là gì? Cách đọc kết quả ngưng thở khi ngủ
- Đau đầu vùng thái dương: Nguyên nhân và cách theo dõi đúng
Phụ thuộc cảm xúc là gì?
Phụ thuộc cảm xúc là tình trạng một người dựa quá nhiều vào sự quan tâm, chấp thuận hoặc hiện diện của người khác để cảm thấy yên tâm. Tâm trạng của họ dễ thay đổi theo thái độ của đối phương. Họ cũng có thể khó tự quyết định, ngại ở một mình và luôn cần được khẳng định rằng mình vẫn được yêu quý.
Sự phụ thuộc giữa các cá nhân thường được xem xét qua ba mặt:
- Dựa nhiều vào người khác về cảm xúc
- Thiếu tự tin trong giao tiếp
- Khó thể hiện sự độc lập.
Cần phân biệt phụ thuộc cảm xúc với rối loạn nhân cách phụ thuộc. Rối loạn nhân cách phụ thuộc là một tình trạng lâm sàng có biểu hiện kéo dài, ảnh hưởng rộng đến nhiều mặt của cuộc sống và cần được chuyên gia đánh giá. Không nên tự chẩn đoán chỉ vì bản thân từng khó từ chối hoặc cần người khác trấn an trong một giai đoạn.
Vì sao phụ thuộc cảm xúc hình thành?
Phụ thuộc cảm xúc thường hình thành một cách từ từ qua nhiều giai đoạn khác nhau. Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau, nhưng một số yếu tố dưới đây có thể làm sự phụ thuộc tăng lên.
- Thiếu tin tưởng vào bản thân: Khi thường xuyên nghĩ mình quyết định sai hoặc không đủ khả năng, người ta dễ giao quyền lựa chọn cho người khác. Mỗi lần được quyết định thay tạo cảm giác nhẹ nhõm, nhưng cũng làm họ ít có cơ hội tự rèn luyện.
- Sợ cô đơn: Có người cho rằng ở một mình đồng nghĩa với thất bại hoặc không được yêu thương. Nỗi sợ này khiến họ bám chặt vào mối quan hệ, kể cả khi hai bên thường xuyên mâu thuẫn.
- Ít nguồn hỗ trợ khác: Khi mọi nhu cầu tâm sự, vui chơi và giúp đỡ đều dồn vào một người, đối phương trở thành nguồn hỗ trợ gần như duy nhất. Mỗi thay đổi trong mối quan hệ lúc đó đều tác động mạnh đến tâm trạng.
- Quen hy sinh để được yêu thương: Một số người tin rằng phải luôn chiều theo người khác mới được xem là tốt bụng, nên khó bảo vệ nhu cầu và giới hạn của mình.
Sự phụ thuộc kéo dài có thể làm người trong cuộc khó tập trung vì dành nhiều thời gian suy đoán thái độ và tránh mâu thuẫn. Mối quan hệ từ đó cũng dễ mất cân bằng. Một người liên tục cần được trấn an, còn người kia cảm thấy phải chịu trách nhiệm cho toàn bộ cảm xúc của đối phương. Khi muốn có thời gian riêng, họ có thể bị hiểu là lạnh nhạt.
Đáng lo hơn, người phụ thuộc có thể khó rời khỏi mối quan hệ gây tổn thương. Vì cho rằng mình không thể sống tốt nếu thiếu đối phương, họ chấp nhận việc bị hạ thấp, kiểm soát hoặc cô lập khỏi người thân. Các nghiên cứu về sự phụ thuộc giữa các cá nhân cho thấy mức độ phụ thuộc có thể ảnh hưởng đến cách một người tham gia và duy trì các mối quan hệ xã hội.
Khi nào sự gắn bó trở thành phụ thuộc?
Hỏi ý kiến người thân, muốn được an ủi khi buồn hoặc mong đối phương dành thời gian cho mình không phải là dấu hiệu bất thường. Sự khác nhau nằm ở mức độ và ảnh hưởng đến cuộc sống.
Trong mối quan hệ cân bằng, bạn vẫn có thể tự quyết định, duy trì bạn bè, dành thời gian cho sở thích và nói “không” khi một yêu cầu vượt quá khả năng. Sự kết nối có chất lượng không chỉ được đánh giá qua số lượng người bên cạnh mà còn qua mức độ tích cực, hỗ trợ và an toàn của những mối quan hệ đó.
Ngược lại, sự phụ thuộc thường thể hiện qua những dấu hiệu sau:
- Cần người khác quyết định: Bạn hỏi ý kiến về hầu hết lựa chọn và không dám thực hiện nếu chưa được đồng ý.
- Sợ bất đồng hoặc bị từ chối: Bạn thường nhượng bộ, xin lỗi dù không sai hoặc giấu điều mình không hài lòng. Mục đích chính là tránh nguy cơ người kia buồn, giận hoặc rời đi.
- Cần xác nhận tình cảm liên tục: Bạn thường muốn nghe rằng mình vẫn quan trọng và được yêu thương, nhưng cảm giác yên tâm chỉ kéo dài ngắn.
- Mất dần cuộc sống riêng: Bạn ít gặp bạn bè, bỏ sở thích cũ và luôn sắp xếp lịch theo đối phương. Khi người kia không ở bên, bạn không biết nên làm gì hoặc thấy mọi hoạt động đều thiếu ý nghĩa.
- Chấp nhận điều tổn thương: Vì quá sợ mất mối quan hệ, bạn có thể bỏ qua lời nói xúc phạm, sự kiểm soát hoặc việc xâm phạm riêng tư. Đây có thể là dấu hiệu của một mối quan hệ không lành mạnh. Mỗi người đều có quyền đặt giới hạn về thời gian, cảm xúc, cơ thể và sự riêng tư; việc giới hạn liên tục bị xem nhẹ cần được chú ý.
Không nên dựa vào một biểu hiện riêng lẻ để tự gắn nhãn. Cần xem những hành vi này xuất hiện bao lâu và có làm ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hay không.
Cách giảm phụ thuộc cảm xúc
Thay đổi không có nghĩa trở nên lạnh lùng hay không cần ai. Mục tiêu là vẫn có sự gắn bó nhưng mỗi người giữ được quyền lựa chọn, các mối quan hệ khác và khả năng tự chăm sóc cảm xúc.
- Tự quyết định những việc vừa sức: Hãy bắt đầu với các lựa chọn đơn giản như sắp xếp lịch cá nhân, chọn hoạt động cuối tuần hoặc xử lý một công việc quen thuộc. Bạn vẫn có thể nghe góp ý, nhưng không cần người khác đồng ý với mọi quyết định.
- Khôi phục những phần đã bỏ quên: Dành lại thời gian cho bạn bè, gia đình, sở thích và mục tiêu riêng để cuộc sống không chỉ tập trung vào một người.
- Nói rõ nhu cầu và giới hạn: Thay vì âm thầm chịu đựng, hãy trình bày điều khiến bạn không thoải mái và điều bạn mong muốn thay đổi. Giới hạn có thể liên quan đến thời gian riêng, quyền từ chối, cách nói chuyện và sự riêng tư.
- Không vội tìm sự trấn an: Khi lo lắng, hãy dừng lại để xác định điều thực sự đã xảy ra và phần nào chỉ là suy đoán. Có thể đi bộ, viết ra suy nghĩ hoặc hoàn thành một việc khác trước khi trao đổi.
- Tập ở một mình: Hãy bắt đầu bằng khoảng thời gian ngắn với hoạt động cụ thể như đọc sách, nấu ăn hoặc tập thể dục. Mục tiêu không phải tự cô lập mà là nhận ra bạn vẫn có thể cảm thấy ổn khi người kia không ở bên.
Nếu sự phụ thuộc cảm xúc khiến bạn hoảng sợ, mất khả năng học tập, làm việc hoặc chấp nhận sự kiểm soát và tổn thương, nên trao đổi với chuyên gia tâm lý hoặc nhân viên y tế. Các nghiên cứu hiện nay vẫn chưa thống nhất hoàn toàn về định nghĩa cũng như một phương pháp điều trị riêng cho mọi trường hợp phụ thuộc tình cảm. Vì vậy, cần thận trọng với những nội dung hứa hẹn giúp chấm dứt nó thật nhanh.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
