Khi bước vào độ tuổi trung niên và cao tuổi, cơ thể con người bắt đầu trải qua quá trình lão hóa ở nhiều cơ quan, bao gồm cả não bộ. Một trong những bệnh lý thần kinh phổ biến nhất ở người lớn tuổi hiện nay là hội chứng Alzheimer. Căn bệnh này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ghi nhớ, tư duy và thực hiện các sinh hoạt hàng ngày của người bệnh.
- Cơn giật cơ Hypnic: Hiện tượng giật mình, hụt chân khi ngủ
- Ảo giác là gì, các loại ảo giác thường gặp
- Sương mù não là gì? Những dấu hiệu nhận biết
Bài viết dưới đây, cùng cố vấn chuyên môn TS. BS Nguyễn Thị Minh Thu sẽ cung cấp các thông tin chi tiế về nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa căn bệnh này.
Hội chứng Alzheimer là gì?
Hội chứng Alzheimer là một bệnh lý thoái hóa thần kinh tiến triển. Bệnh làm cho các tế bào thần kinh trong não bị tổn thương và chết dần theo thời gian. Sự suy giảm số lượng tế bào não dẫn đến việc kích thước não bị teo nhỏ lại, làm suy giảm nghiêm trọng các chức năng nhận thức.
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất (chiếm khoảng 60 – 80% các trường hợp) gây ra tình trạng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi. Sa sút trí tuệ dùng để chỉ sự suy giảm các chức năng não bộ như trí nhớ, ngôn ngữ, tư duy và kỹ năng phán đoán, mức độ suy giảm đủ nghiêm trọng để làm cản trở các hoạt động sinh hoạt độc lập hàng ngày.
Khác với tình trạng suy giảm trí nhớ thông thường do tuổi tác (như đôi khi quên tên người quen hoặc quên vị trí để đồ vật), hội chứng Alzheimer khiến trí nhớ suy giảm liên tục, không thể phục hồi và ngày càng trở nên tồi tệ hơn.
Nguyên nhân mắc hội chứng Alzheimer
Hội chứng Alzheimer khởi phát do sự biến đổi cấu trúc và tích tụ của các protein bất thường bên trong não bộ. Các thay đổi này làm gián đoạn quá trình truyền thông tin giữa các tế bào thần kinh. Cụ thể:
- Sự tích tụ của mảng bám Beta-amyloid: Beta-amyloid là một mảnh protein. Ở người bình thường, các mảnh này sẽ được cơ thể tự phân hủy và đào thải. Tuy nhiên, ở người mắc hội chứng Alzheimer, các mảnh protein này tích tụ lại với nhau tạo thành các mảng bám cứng nằm giữa các tế bào thần kinh và gây ra phản ứng viêm, làm tế bào não tổn thương.
- Sự hình thành đám rối Tau: Protein tau có nhiệm vụ giữ cho cấu trúc này ổn định. Khi mắc bệnh, protein tau tự xoắn lại thành các đám rối bên trong tế bào làm hệ thống vận chuyển dinh dưỡng bị phá hủy, dẫn đến tế bào thần kinh bị thiếu chất và chết đi.
Bên cạnh hai nguyên nhân chính trên, một số yếu tố sau đây được xác định làm tăng nguy cơ mắc bệnh:
- Tuổi tác: Nguy cơ mắc bệnh tăng lên đáng kể sau 65 tuổi.
- Di truyền: Những người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, đặc biệt là khi mang gen APOE-e4.
- Chấn thương sọ não: Tiền sử chấn thương đầu nghiêm trọng (do tai nạn giao thông, té ngã) có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ về sau.
- Bệnh lý tim mạch và chuyển hóa: Huyết áp cao, tiểu đường, mỡ máu cao và béo phì làm suy yếu hệ thống mạch máu não từ đó đẩy nhanh quá trình thoái hóa tế bào.
Các giai đoạn tiến triển của hội chứng Alzheimer
Hội chứng Alzheimer tiến triển qua nhiều giai đoạn khác nhau. Quá trình này có thể kéo dài từ vài năm đến vài thập kỷ tùy thuộc vào thể trạng của từng người.
Giai đoạn 1: Tiền lâm sàng
Ở giai đoạn này, những thay đổi bất thường trong não bộ (sự tích tụ mảng bám amyloid) đã bắt đầu diễn ra, nhưng chưa có bất kỳ biểu hiện suy giảm trí nhớ hay thay đổi hành vi nào ra bên ngoài. Giai đoạn tiền lâm sàng có thể kéo dài từ 10 đến 15 năm trước khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện. Người bệnh vẫn làm việc và sinh hoạt hoàn toàn bình thường.
Giai đoạn 2: Suy giảm nhận thức nhẹ
Đây là lúc các triệu chứng bắt đầu xuất hiện nhưng ở mức độ nhẹ. Người bệnh Alzheimer gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các sự kiện mới xảy ra, tốn nhiều thời gian hơn để làm các công việc quen thuộc hoặc khó tìm từ ngữ để diễn đạt ý nghĩ. Tuy nhiên, họ vẫn có thể tự chăm sóc bản thân và duy trì các hoạt động hàng ngày.
Giai đoạn 3: Sa sút trí tuệ mức độ trung bình
Giai đoạn này thường kéo dài nhất. Tổn thương não lúc này đã lan rộng đến các khu vực kiểm soát ngôn ngữ, lý trí và xử lý thông tin giác quan. Biểu hiện rõ rệt nhất là mất phương hướng (dễ đi lạc), nhầm lẫn tên gọi của người thân, thay đổi tính cách (dễ cáu gắt, nghi ngờ vô cớ) và cần sự trợ giúp trong các sinh hoạt cá nhân như tắm rửa, chọn quần áo.
Giai đoạn 4: Sa sút trí tuệ mức độ nặng
Ở giai đoạn cuối, kích thước não bộ đã co rút nghiêm trọng. Người mắc hội chứng Alzheimer mất hoàn toàn khả năng giao tiếp ngôn ngữ, mất khả năng vận động và nằm liệt giường.
Người bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc trong mọi hoạt động từ ăn uống đến vệ sinh cá nhân. Nguyên nhân tử vong thường gặp ở giai đoạn này là do các biến chứng như viêm phổi, nhiễm trùng hoặc suy dinh dưỡng.
Các dấu hiệu nhận biết sớm hội chứng Alzheimer
Phát hiện sớm bệnh giúp người bệnh được can thiệp y tế kịp thời, sử dụng thuốc để kiểm soát triệu chứng và làm chậm quá trình tiến triển. Chú ý ngay những dấu hiệu sau:
- Giảm trí nhớ: Quên các thông tin mới học, lặp đi lặp lại một câu hỏi nhiều lần và phải phụ thuộc vào sổ tay hoặc người thân để ghi nhớ các lịch trình cơ bản.
- Khó khăn khi lập kế hoạch: Không thể theo dõi các khoản chi tiêu hàng tháng hoặc không thể thực hiện theo một công thức nấu ăn quen thuộc.
- Nhầm lẫn về thời gian và địa điểm: Không biết hiện tại đang là ngày, tháng, năm nào, hoặc không nhớ làm cách nào mình lại đến được địa điểm hiện tại.
- Gặp khó khăn về hình ảnh: Khó ước lượng khoảng cách, khó nhận biết màu sắc, gây nguy hiểm khi điều khiển phương tiện giao thông.
- Vấn đề về ngôn ngữ: Dừng lại đột ngột khi đang nói chuyện vì quên từ, khó gọi tên đúng của các đồ vật thông thường.
- Đặt sai vị trí đồ vật: Cất đồ vật ở những nơi không hợp lý (ví dụ: để chìa khóa vào tủ lạnh) và không có khả năng nhớ lại các bước để tìm đồ vật đó.
- Thu mình khỏi công việc và xã hội: Từ bỏ các sở thích, né tránh việc tham gia các hoạt động cộng đồng hoặc gặp gỡ người thân do cảm thấy khó khăn trong giao tiếp.
- Thay đổi tính cách và tâm trạng: Trở nên bồn chồn, lo âu, sợ hãi hoặc dễ nổi giận khi thay đổi thói quen hàng ngày.
Phòng ngừa và giảm nguy cơ mắc Alzheimer
Hiện tại chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn hội chứng Alzheimer. Tuy nhiên việc duy trì lối sống lành mạnh có thể làm chậm hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh.
Chế độ dinh dưỡng khoa học
Chế độ ăn uống ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe mạch máu não. Bạn nên áp dụng các nguyên tắc dinh dưỡng sau:
- Thực phẩm nên ăn: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi (đặc biệt là các loại quả mọng), các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt và cá chứa nhiều Omega-3 (cá hồi, cá trích). Dùng dầu oliu thay cho mỡ động vật.
- Thực phẩm cần hạn chế: Hạn chế tiêu thụ thịt đỏ, thức ăn nhanh, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn và các thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện.
Duy trì hoạt động thể chất
Tập thể dục thường xuyên giúp tăng cường tuần hoàn máu, cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho não, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của các tế bào thần kinh mới. Người cao tuổi nên duy trì các bài tập vừa sức như đi bộ, bơi lội, đạp xe hoặc dưỡng sinh ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần.
Rèn luyện chức năng nhận thức
Hãy tạo thói quen đọc sách báo, giải ô chữ, chơi cờ, học ngoại ngữ hoặc tham gia các khóa học kỹ năng mới. Các hoạt động này kích thích sự tư duy và làm chậm quá trình suy giảm nhận thức.
Hội chứng Alzheimer là một bệnh lý thoái hóa thần kinh phức tạp, làm suy giảm các chức năng nhận thức và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Bằng cách duy trì lối sống khoa học, kiểm soát dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe tinh thần, chúng ta có thể chủ động bảo vệ sức khỏe não bộ, từ đó giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sa sút trí tuệ cho bản thân và gia đình.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.
