Tryptophan là một acid amin thiết yếu có trong nhiều thực phẩm giàu protein. Cơ thể không chỉ dùng chất này để tạo protein mà còn chuyển hóa một phần thành các hợp chất có vai trò trong thần kinh, nhịp ngày – đêm và chuyển hóa năng lượng. Vì vậy, lợi ích tryptophan thường được nhắc đến khi bàn về tâm trạng, giấc ngủ và sức khỏe nói chung.
Cố vấn chuyên môn TS. BS Nguyễn Thị Minh Thu – Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an.
- Chỉ số hiệu quả giấc ngủ là gì? Cách tính và cải thiện
- Vì sao đang tỉnh nhưng cơ thể không cử động được?
- Đổ mồ hôi ban đêm do đâu? Nguyên nhân và cách xử lý
Lợi ích tryptophan với quá trình tổng hợp protein
Vai trò cơ bản của tryptophan là cung cấp nguyên liệu cho quá trình tổng hợp protein. Vì là acid amin thiết yếu, cơ thể không thể tự sản xuất đủ nên phải lấy từ thức ăn. Nếu khẩu phần thiếu một acid amin thiết yếu kéo dài, quá trình tổng hợp protein có thể bị giới hạn dù những acid amin khác vẫn có mặt.
Người khỏe mạnh ăn đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu nành, các loại đậu, hạt hoặc sự kết hợp nhiều nguồn thực vật thường nhận đủ chất này. Giá trị ở đây đến từ việc đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng bình thường, không phải từ việc nạp càng nhiều càng tốt.
Mối liên hệ serotonin và tâm trạng
Một trong những điều được quan tâm nhiều là vai trò tiền chất của serotonin. Trong cơ thể, một phần acid amin này được chuyển thành 5-hydroxytryptophan rồi thành serotonin. Chất dẫn truyền thần kinh này tham gia điều hòa nhiều chức năng như tâm trạng, hành vi ăn uống và một số quá trình thần kinh.
Một số nghiên cứu cho thấy bổ sung có thể làm giảm cảm xúc tiêu cực hoặc cải thiện tâm trạng tích cực. Tuy nhiên, không nên diễn giải rằng tâm trạng kém chỉ đơn giản là do thiếu một acid amin, hoặc rằng bổ sung sẽ điều trị được trầm cảm hay lo âu. Tâm trạng chịu ảnh hưởng bởi nhiều hệ thần kinh, yếu tố tâm lý, bệnh lý và môi trường.
Vai trò đối với melatonin và giấc ngủ
Serotonin là một trong các tiền chất để cơ thể tạo melatonin, hormone tham gia điều hòa nhịp sinh học và tín hiệu thời gian ngủ – thức. Lợi ích tryptophan đối với giấc ngủ nên được hiểu ở hai mức.
- Ở mức sinh lý, cơ thể cần chất này trong con đường tạo serotonin và melatonin.
- Ở mức điều trị, chưa đủ bằng chứng để coi viên bổ sung là một “thuốc ngủ tự nhiên” có hiệu quả chắc chắn.
Tạo niacin và hỗ trợ chuyển hóa
Một vai trò ít được biết đến hơn là khả năng góp phần tạo niacin, còn gọi là vitamin B3. Khi lượng acid amin này không được dùng cho tổng hợp protein, một phần có thể đi qua con đường kynurenine và cuối cùng đóng góp vào quá trình tạo NAD.
NAD và NADP là các coenzyme cần cho nhiều phản ứng chuyển hóa năng lượng và hoạt động tế bào. Vì lý do này, lượng niacin trong khẩu phần được tính không chỉ từ niacin có sẵn trong thực phẩm mà còn từ phần có thể hình thành từ acid amin này.
Quy ước dinh dưỡng thường dùng là khoảng 60 mg chất này tương đương 1 mg niacin equivalent. Đây là tỷ lệ trung bình, không phải phép chuyển đổi tuyệt đối vì hiệu suất khác nhau giữa từng người.
Vai trò ruột và hệ miễn dịch
Phần lớn lượng hấp thu không đi vào con đường serotonin mà được chuyển hóa theo con đường kynurenine. Các chất hình thành trong quá trình này tham gia nhiều hoạt động của hệ thần kinh và miễn dịch.
Bên cạnh đó, vi khuẩn đường ruột cũng có thể chuyển hóa tryptophan thành nhiều hợp chất khác nhau. Nghiên cứu gần đây cho thấy các chất chuyển hóa này có khả năng tương tác với niêm mạc ruột, hệ miễn dịch và trục ruột – não.
Tác động này phụ thuộc vào chế độ ăn tổng thể, hệ vi sinh của từng người và cách cơ thể phân phối chất này giữa nhiều con đường chuyển hóa. Vì thế, khi nói đến lợi ích tryptophan đối với ruột và miễn dịch, nên xem đây là vai trò sinh học đáng quan tâm hơn là một chỉ định điều trị đã được xác lập.
Có cần dùng thực phẩm bổ sung không?
Các nguồn protein thông thường đã cung cấp acid amin thiết yếu này cùng nhiều chất dinh dưỡng khác. Ăn đa dạng thường hợp lý hơn dùng một chất đơn lẻ với liều cao.
Các sản phẩm bổ sung có thể gây buồn ngủ, buồn nôn, chóng mặt hoặc khó chịu tiêu hóa. Chúng có thể tương tác với thuốc làm tăng serotonin. Việc phối hợp L-tryptophan với các thuốc ảnh hưởng chuyển hóa serotonin có thể làm tăng nguy cơ độc tính serotonin, một tình trạng có thể nghiêm trọng.
Cách nhận nguồn tự nhiên trong bữa ăn
- Cá, thịt, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa cung cấp nhiều acid amin thiết yếu.
- Với người ăn thực vật, đậu nành, đậu phụ, các loại đậu, hạt và ngũ cốc cũng là lựa chọn phù hợp.
Cơ thể sử dụng acid amin trong bối cảnh toàn bộ khẩu phần, do đó tổng lượng protein và sự đa dạng của chế độ ăn quan trọng hơn việc tìm một món “siêu giàu” một chất duy nhất. Nếu ăn uống kém kéo dài, giảm cân không chủ ý hoặc phải kiêng nhiều nhóm thực phẩm, nên đánh giá tổng thể dinh dưỡng trước khi nghĩ đến viên bổ sung.
Lợi ích tryptophan bắt đầu từ vai trò của một acid amin thiết yếu trong tổng hợp protein. Một số gợi ý bổ sung có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và một số khía cạnh của giấc ngủ, nhưng bằng chứng chưa đủ để xem đây là phương pháp điều trị chung cho trầm cảm hoặc bệnh mất ngủ.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
