Việc quyết định melatonin có nên dùng không phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây ra tình trạng mất ngủ. Khác với suy nghĩ của số đông, đây không phải là thuốc ngủ hay thuốc an thần có tác dụng gây buồn ngủ ngay lập tức. Đây thực chất chỉ là một chất điều hòa nhịp sinh học.
Melatonin phát huy tác dụng tốt nhất đối với những trường hợp bị lệch múi giờ hoặc có thói quen ngủ quá muộn. Ngược lại, đối với chứng mất ngủ mạn tính do căng thẳng, áp lực hay lo âu, việc sử dụng chất này thường không mang lại tác dụng rõ rệt và đôi khi còn gây ra tình trạng lờ đờ vào sáng hôm sau nếu dùng sai cách.
- Cách ngâm chân trị mất ngủ hiệu quả ngay tại nhà
- Ngủ nhiều có bị mập không? Thời lượng ngủ bao nhiêu là đủ?
- Uống cacao có mất ngủ không và cách sử dụng đúng
Cố vấn chuyên môn PGS TS BS Phạm Hồng Vân, qua bài viết hôm nay sẽ giúp bạn đọc có thêm nhiều thông tin hơn nữa.
Melatonin thực chất là gì?
Melatonin thực chất là một loại hormone do tuyến tùng nằm sâu trong não sản xuất ra, thường được biết đến với vai trò hormone bóng tối. Vào ban ngày, khi ánh sáng mặt trời chiếu vào võng mạc mắt, não bộ sẽ ức chế quá trình sản xuất chất này, giúp cơ thể duy trì trạng thái tỉnh táo.
Khi chuyển sang buổi chiều và không gian trở nên tối đi, tuyến tùng bắt đầu giải phóng hormone melatonin vào máu. Lượng hormone tăng dần, truyền tín hiệu đến các cơ quan nội tạng rằng đã đến giờ nghỉ ngơi. Nhiệt độ cơ thể hạ xuống, nhịp tim chậm lại và cơn buồn ngủ tự nhiên xuất hiện.
Chức năng chính của melatonin là tạo tín hiệu báo giờ ngủ. Khi nạp thêm từ bên ngoài, cơ thể chỉ đang củng cố thêm tín hiệu báo giờ ngủ cho não bộ, chứ không có khả năng ép não bộ ngừng suy nghĩ hay làm giảm tình trạng căng thẳng đang diễn ra.
Khi nào melatonin có thể hiệu quả?
Việc bổ sung hormone melatonin thường mang lại hiệu quả cao nhất trong các tình huống làm sai lệch đồng hồ sinh học.
Hội chứng lệch múi giờ
Khi di chuyển bằng máy bay qua nhiều quốc gia, đồng hồ sinh học chưa kịp thích nghi với chu kỳ ngày đêm của vùng đất mới, rất dễ xảy ra tình trạng Jetlag. Việc sử dụng một liều bổ sung vào thời điểm chập tối sẽ kích thích cơn buồn ngủ đúng giờ địa phương và hỗ trợ thiết lập lại nhịp sinh học mới.
Hội chứng trì hoãn pha giấc ngủ
Tình trạng này khá phổ biến ở những người quen thức đến hai hoặc ba giờ sáng và ngủ bù đến trưa. Để điều chỉnh giờ ngủ về lại khung giờ thông thường, sử dụng chất điều hòa này trước giờ muốn đi ngủ sẽ tạo ra cơn buồn ngủ giả lập, giúp việc bắt đầu giấc ngủ sớm trở nên dễ dàng hơn.
Người làm việc theo ca luân phiên
Ở người làm ca, melatonin có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng hiệu quả không đồng đều. Để có kết quả, người lao động cần ưu tiên dùng đúng thời điểm, kết hợp với môi trường ngủ tối hoàn toàn vào ban ngày nhằm đạt đúng mục tiêu điều chỉnh nhịp ngủ.
Những sai lầm khiến melatonin kém hiệu quả
Nhiều trường hợp tìm đến hormone melatonin khi đang gặp áp lực tài chính, căng thẳng công việc hay các vấn đề tâm lý. Tuy nhiên, đây lại là lúc sản phẩm ít mang lại hiệu quả nhất.
Khi cơ thể căng thẳng, tuyến thượng thận tiết ra lượng lớn hormone cortisol để duy trì sự tỉnh táo và đối phó với áp lực. Tác dụng báo giờ ngủ nhẹ nhàng của melatonin dễ dàng bị lấn át bởi sự kích thích của cortisol. Trong trường hợp mất ngủ do lo âu, việc tăng liều lượng không giúp đi vào giấc ngủ nhanh hơn mà chỉ làm cơ thể thêm mệt mỏi vào ngày hôm sau.
Uống quá sát giờ đi ngủ
Khác với thuốc an thần phát huy tác dụng nhanh, hormone điều hòa nhịp sinh học cần thời gian để hấp thụ vào máu và cần thời gian để giúp hạ nhiệt độ cơ thể. Nếu chỉ uống ngay khi vừa ngả lưng xuống giường, cơ thể sẽ chưa kịp nhận tín hiệu thư giãn. Thời điểm lý tưởng thường là từ một đến hai tiếng trước khi dự định ngủ.
Tiếp xúc với ánh sáng xanh
Màn hình điện thoại, máy tính phát ra ánh sáng xanh tương tự ánh sáng mặt trời. Khi mắt tiếp nhận nguồn sáng này, tín hiệu truyền về não sẽ ức chế quá trình buồn ngủ, vô tình khiến lượng hormone vừa được nạp vào bị hạn chế tác dụng. Việc sử dụng thiết bị điện tử ngay sau khi dùng sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả của sản phẩm.
Tác dụng phụ và rủi ro khi dùng
Việc đưa một loại hormone hỗ trợ giấc ngủ vào cơ thể vẫn đi kèm những rủi ro nhất định.
- Việc sử dụng liều lượng quá cao so với mức cơ thể tự sản xuất có thể khiến gan không thể chuyển hóa hết trong đêm. Tình trạng dư thừa hormone trong máu vào sáng hôm sau thường gây ra cảm giác mệt mỏi và kém tỉnh táo.
- Dùng liều cao hoặc dùng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ buồn ngủ ban ngày và kéo theo các tác dụng phụ khác như xáo trộn chu kỳ giấc ngủ.
Tính đến thời điểm hiện tại, độ an toàn lâu dài của việc sử dụng melatonin liên tục vẫn chưa được làm rõ đầy đủ. Việc sử dụng ngắn hạn (như khắc phục jet lag) thường được gợi ý ở mức liều thấp từ 0.3mg đến 3mg, dùng trong vài ngày đến tối đa 5 đêm. Dù vậy, liều lượng và thời gian sử dụng cụ thể luôn cần tuân thủ theo đúng hướng dẫn trên bao bì hoặc chỉ định từ nhân viên y tế.
Những nhóm đối tượng cần thận trọng
- Người đang dùng thuốc: Có thể gây tương tác không mong muốn với các loại thuốc khác, đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc huyết áp hoặc thuốc ức chế miễn dịch.
- Người có bệnh lý nền: Những trường hợp có tiền sử động kinh, co giật hoặc các vấn đề về rối loạn tự miễn cần chú ý.
- Người lớn tuổi: Ở người cao tuổi, hormone có thể lưu lại trong cơ thể lâu hơn, dễ gây ra tình trạng buồn ngủ và lú lẫn vào ban ngày, làm tăng nguy cơ té ngã.
Đối với tình trạng mất ngủ mạn tính, liệu pháp nhận thức hành vi cho chứng mất ngủ (CBT-I) vẫn được xem là lựa chọn khởi đầu nên ưu tiên. Tuy nhiên, nếu tình trạng khó ngủ do căng thẳng, khó thư giãn trước giờ ngủ, các giải pháp thảo dược tự nhiên có thể là một hướng tiếp cận phù hợp. Mục tiêu của các sản phẩm này là hỗ trợ thư giãn thần kinh, giúp cơ thể dễ dàng bước vào trạng thái nghỉ ngơi mà không can thiệp trực tiếp vào hệ thống hormone.
Harman Tuệ Tĩnh phù hợp hơn với những người khó chìm vào giấc ngủ do áp lực, stress và khó thư giãn. Với thành phần từ thảo dược tự nhiên như lạc tiên, vông nem, lá sen, xuyên khung và định năng, sản phẩm hỗ trợ xoa dịu thần kinh, tăng cường lưu thông máu, cải thiện tình trạng mất ngủ, khó ngủ, ngủ không sâu giấc.
Chỉ cần sử dụng 15ml/ lần, uống trước khi đi ngủ từ 1 -2 giờ sẽ giúp tinh thần được thư giãn, hỗ trợ đi vào giấc ngủ sâu hơn, sáng dậy không còn cảm giác đau đầu, mệt mỏi.
Nhìn chung, melatonin là một giải pháp hữu ích khi cần điều chỉnh lại nhịp sinh học trong ngắn hạn, đặc biệt hiệu quả đối với hội chứng lệch múi giờ hoặc thay đổi lịch ngủ. Tuy nhiên, đây không phải là phương pháp tối ưu để giải quyết chứng mất ngủ mạn tính do căng thẳng hay lo âu.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.
