Ám ảnh cưỡng chế là một dạng rối loạn tâm lý, khiến người bệnh luôn bị mắc kẹt trong một vòng lặp khép kín của những luồng suy nghĩ lo âu không mong muốn và buộc phải thực hiện các hành động lặp đi lặp lại để tự trấn an bản thân. Biểu hiện điển hình bao gồm việc rửa tay liên tục do sợ vi khuẩn, kiểm tra khóa cửa hàng chục lần trước khi ngủ, hoặc luôn phải sắp xếp đồ đạc đối xứng tuyệt đối. Cùng tìm hiểu kỹ hơn bài viết dưới đây.
- Hội chứng Burnout là gì? Cách vượt qua kiệt quệ
- Bình tĩnh là gì? Tại sao chúng ta cần học cách giữ bình tĩnh?
- Kỹ thuật thư giãn cơ bắp: Lợi ích và hướng dẫn thực hành
Cố vấn chuyên môn TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương
Ám ảnh cưỡng chế OCD là gì?
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là một bệnh lý thần kinh thuộc nhóm rối loạn lo âu. Đặc trưng bệnh là sự xuất hiện ngoài ý muốn của các suy nghĩ, khiến não bộ luôn ở trong trạng thái cảnh giác cao độ và đánh giá sai lệch về các mối nguy hiểm xung quanh.
- Sự ám ảnh: Đây là những suy nghĩ, hình ảnh hoặc sự thôi thúc xuất hiện một cách đột ngột và liên tục xâm nhập vào tâm trí người bệnh. Những suy nghĩ này thường mang nội dung tiêu cực và gây ra cảm giác sợ hãi hoặc lo âu tột độ. Dù người bệnh nhận thức được những suy nghĩ này là vô lý, họ vẫn không thể dùng lý trí để gạt bỏ chúng ra khỏi đầu.
- Hành vi cưỡng chế: Người bệnh tự bắt buộc bản thân phải thực hiện các hành động thể chất hoặc các nghi thức trong tâm trí. Mục đích của các hành vi này chỉ mang tính chất giải tỏa căng thẳng tạm thời. Nếu cố gắng nhịn không thực hiện hành vi cưỡng chế, mức độ căng thẳng của người bệnh sẽ tăng vọt, dẫn đến tình trạng hoảng loạn, tim đập nhanh và nghẹt thở.
Dấu hiệu nhận biết bệnh ám ảnh cưỡng chế OCD
Dấu hiệu nhận biết ám ảnh cưỡng chế OCD bao gồm việc người bệnh thường xuyên xuất hiện các suy nghĩ, hình ảnh, thôi thúc lặp đi lặp lại không mong muốn (ám ảnh) và buộc phải thực hiện các hành vi hoặc nghi thức lặp lại (cưỡng chế) để giảm bớt sự lo âu do các ám ảnh đó sinh ra. Dưới đây là những nhóm dấu hiệu phổ biến giúp xác định rõ tình trạng rối loạn này:
Nhóm sợ bẩn và thích sạch
Người bệnh luôn mang trong đầu suy nghĩ lo sợ vi khuẩn, bụi bẩn, mầm bệnh hoặc hóa chất độc hại bám vào cơ thể. Ám ảnh chạm vào mọi vật dụng nơi công cộng (tay nắm cửa, nút bấm thang máy, tiền mặt).
Để giải tỏa nỗi sợ, họ hình thành hành vi rửa tay liên tục, cọ rửa cho đến khi da tay bị bong tróc, chảy máu. Quá trình tắm rửa hàng ngày cũng kéo dài hàng giờ đồng hồ theo một trình tự cố định, việc lau chùi nhà cửa hoặc sát khuẩn đồ đạc diễn ra lặp đi lặp lại nhiều lần trong ngày.
Nhóm nghi ngờ
Người nắc ám ảnh cưỡng chế OCD, họ bị ám ảnh bởi ý nghĩ bản thân đã sơ suất và có thể gây ra hỏa hoạn, trộm cắp hoặc tai nạn. Họ luôn tự hỏi liệu mình đã khóa cửa nhà chưa, đã tắt bếp gas chưa, hay đã rút phích cắm bàn là chưa.
Dù đã tận tay làm những việc đó, sự nghi ngờ vẫn thôi thúc họ phải quay lại kiểm tra ổ khóa, bếp gas, vòi nước hàng chục lần trước khi ra khỏi nhà hoặc trước khi lên giường đi ngủ. Quá trình kiểm tra lặp lại tốn một lượng thời gian lớn, khiến người bệnh luôn đi làm muộn hoặc trễ các cuộc hẹn quan trọng.
Nhóm ám ảnh sự hoàn hảo
Biểu hiện rõ rệt nhất của nhóm này là nhu cầu mọi thứ xung quanh phải được sắp xếp đối xứng tuyệt đối. Đồ vật phải được đặt theo đúng màu sắc, kích thước hoặc nằm trên một đường thẳng tắp. Nếu có bất kỳ đồ vật nào bị đặt lệch, người bệnh sẽ cảm thấy bức bối, tức giận tột độ.
Nhóm suy nghĩ và đếm số
Đây là dạng ám ảnh cưỡng chế OCD diễn ra chủ yếu bên trong tâm trí. Người bệnh thường xuyên bị dằn vặt bởi những hình ảnh bạo lực, rùng rợn hoặc những ý nghĩ trái với đạo đức tự động xẹt qua đầu.
Để xua đuổi những ý nghĩ xấu xa này, họ tự lẩm nhẩm đếm số từ 1 đến 10, lặp đi lặp lại một từ ngữ nhất định, hoặc thực hiện các hành động sinh hoạt theo số lần chẵn lẻ (ví dụ như bước qua cửa phải chạm vào khung cửa đúng 4 lần).
Nguyên nhân gây rối loạn ám ảnh cưỡng chế
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế hình thành do sự cộng hưởng phức tạp giữa những biến đổi sinh học bên trong hệ thần kinh, nền tảng di truyền học và những tác động tiêu cực từ môi trường sống.
Căng thẳng và tâm lý
Việc trải qua các biến cố lớn mang tính sang chấn (mất đi người thân yêu, tai nạn nghiêm trọng), chịu đựng áp lực công việc kéo dài, hoặc sống trong môi trường tiêu cực từ thuở nhỏ khiến hệ thần kinh liên tục bị căng thẳng.
Sự căng thẳng quá mức làm não bộ bị quá tải, mất đi khả năng chọn lọc và gạt bỏ những suy nghĩ vô lý, từ đó dần hình thành các khuôn mẫu ám ảnh và các hành vi tự trấn an bản thân.
Mất cân bằng chất dẫn truyền
Bộ não con người sử dụng các hóa chất để truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh, trong đó Serotonin điều chỉnh cảm xúc, tâm trạng và chu kỳ giấc ngủ. Sự thiếu hụt Serotonin khiến não liên tục phát ra các tín hiệu giả. Cơ thể theo đó luôn bị đặt vào trạng thái phòng vệ, sinh ra sự lo âu tột độ và bắt buộc phải có hành động phản kháng lại các tín hiệu giả này.
Yếu tố di truyền
Tỷ lệ mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế tăng lên đáng kể nếu người bệnh có tiền sử gia đình (bố, mẹ, anh chị em ruột) từng mắc chứng ám ảnh cưỡng chế OCD, các bệnh lý trầm cảm, rối loạn lo âu lan tỏa hoặc hội chứng Tic (tình trạng giật cơ bắp vô thức).
Cách điều trị rối loạn ám ảnh cưỡng chế OCD
ERP là liệu pháp tâm lý nền tảng và mang lại tỷ lệ thành công cao nhất trong điều trị OCD. Người bệnh sẽ được chủ động tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây lo âu (ví dụ yêu cầu chạm tay vào tay nắm cửa). Điểm mấu chốt của liệu pháp là người bệnh sẽ được hướng dẫn các kỹ thuật để cố ý ngăn chặn hành vi cưỡng chế (không được đi rửa tay ngay lập tức).
Bên cạnh đó, việc thiết lập một nhịp sinh hoạt chú trọng vào chất lượng giấc ngủ và sự thư giãn của cơ bắp tạo ra nền tảng thể chất vững chắc, giúp hệ thần kinh phục hồi nhanh chóng.
- Người bệnh cần tạo thói quen lên giường đi ngủ vào một khung giờ cố định (tốt nhất là trước 23 giờ). Ngắt toàn bộ kết nối với các thiết bị điện tử, điện thoại, máy tính ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Dành ra 15 đến 20 phút mỗi ngày để tập hít thở sâu, thiền định hoặc tập yoga. Các bài tập này có tác dụng làm chậm nhịp tim, kiểm soát nhịp thở, đưa cơ thể thoát khỏi trạng thái hoảng loạn và giảm.
Rất nhiều người sợ dùng các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ vì lo ngại tình trạng lờ đờ, mệt mỏi, nặng đầu vào sáng hôm sau. Nhưng với siro Harman Tuệ Tĩnh, là sản phẩm kết hợp của 5 loại thảo dược tự nhiên, giúp cơ thể thư giãn và buồn ngủ theo đúng nhịp sinh học bình thường chứ không ép cơ thể ngủ một cách gượng ép.
Ưu điểm lớn nhất của sản phẩm là sản phẩm thuần thảo dược, lành tính. Bạn có thể sử dụng lâu dài để ổn định lại giấc ngủ mà không lo bị phụ thuộc thuốc hay ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ám ảnh cưỡng chế (OCD) là một vòng lặp không hồi kết giữa sự ám ảnh và hành vi cưỡng chế. Tình trạng này làm suy kiệt năng lượng tinh thần, ảnh hưởng đến giấc ngủ và đôi khi gây khó khăn cho hoạt động sinh hoạt hàng ngày. Sự kiên trì tuân thủ phác đồ điều trị, kết hợp với một lối sống lành mạnh, ưu tiên giấc ngủ và tránh xa các chất kích thích sẽ giúp người bệnh dần phá vỡ vòng lặp ám ảnh và khôi phục sự cân bằng cho cuộc sống.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm về vấn đề sức khỏe của mình hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác về sức khỏe.
